CôngThương - Yêu cầu cấp thiết
Theo ông Đặng Văn Chiến, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, những năm qua, Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và từng đại biểu Quốc hội đã đoàn kết, nỗ lực phấn đấu thực hiện tốt nhiệm vụ, góp phần quan trọng vào những thành tựu chung của đất nước. Quốc hội hoạt động ngày càng dân chủ và hiệu quả hơn. Tổ chức bộ máy được củng cố, kiện toàn, từng bước ổn định, cơ bản đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Phương thức hoạt động, chế độ làm việc được cải tiến theo hướng bảo đảm phát huy dân chủ, tăng tính chủ động, sáng tạo, phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức hữu quan... Công tác giám sát được tăng cường với sự kết hợp của nhiều phương thức tổng hợp và sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan, tổ chức; tập trung vào những vấn đề bức xúc, được dư luận đồng tình. Việc quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, đặc biệt là về kinh tế-xã hội, ngân sách Nhà nước và công trình, dự án quan trọng ngày càng được cải tiến, đáp ứng kịp thời yêu cầu của thực tiễn.
Dù vậy, hoạt động của Quốc hội vẫn còn những hạn chế, chủ yếu tập trung vào hoạt động lập pháp, giám sát.... Cụ thể: quy trình làm luật tuy đã hình thành, từng bước được cải tiến, nhưng chưa đồng bộ, thực hiện chưa nghiêm. Một số quy định về hoạt động này còn thiếu cụ thể, không được sửa đổi, bổ sung, hướng dẫn kịp thời. Các quy định của pháp luật liên quan tiêu chí, quy trình, thủ tục quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước còn hạn chế. Trong hoạt động giám sát, các phiên chất vấn chưa tập trung vào các chủ đề chính…
Do đó, việc xây dựng Đề án tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội nhằm tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Quốc hội, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là hết sức cần thiết. Đây cũng là việc làm thiết thực góp phần chuẩn bị sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 1992 và các luật về tổ chức bộ máy Nhà nước.
Đổi mới toàn diện
Đề án đã đề ra một số cải tiến, đổi mới trong các hoạt động của Quốc hội như: lập pháp, giám sát, quyết định các vấn đề quan trọng; tổ chức kỳ họp Quốc hội... Đối với hoạt động lập pháp, Hội đồng dân tộc, Ủy ban của Quốc hội thẩm tra các đề nghị, kiến nghị về luật, chính sách pháp luật dự kiến đưa vào dự án thuộc chương trình theo lĩnh vực được phân công. Ủy ban pháp luật giúp Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổng hợp, chủ trì thẩm tra và lập dự án chương trình xây dựng luật, pháp luật. Kiên quyết không đưa vào dự kiến chương trình các dự án không đủ điều kiện. Cơ quan thẩm tra dành phần lớn thời gian cho thẩm tra dự án, chủ động nghiên cứu, thu nhập thông tin, tư liệu liên quan đến dự án. Báo cáo thẩm tra phải có ý kiến chính thức bằng văn bản của ửy ban tham gia thẩm tra về các vấn đề thuộc lĩnh vực ủy ban đó phụ trách.
Đối với hoạt động giám sát, hàng năm tiến hành bỏ phiếu tín nhiệm đối với một số chức danh do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn. Kết quả bỏ phiếu được công bố công khai. Người không đủ số phiếu tín nhiệm quá bán so với tổng số đại biểu Quốc hội hai lần liên tiếp sẽ được xem xét, trình Quốc hội miễn nhiệm hoặc từ chức. Bên cạnh đó, tại phiên chất vấn, Quốc hội dành toàn bộ thời gian tại hội trường cho việc trả lời câu hỏi trực tiếp. Bố trí phiên họp trả lời chất vấn vào cuối kỳ họp để đại biểu Quốc hội có thời gian cân nhắc, chuẩn bị câu hỏi chất vấn. Ủy ban Thường vụ Quốc hội lựa chọn sớm một số nhóm vấn đề nổi lên, dự kiến danh sách những người trả lời chất vấn gửi xin ý kiến các vị đại biểu Quốc hội. Tiến hành chất vấn từng nhóm vấn đề, có đối thoại, tranh luận về từng vấn đề. Đại biểu Quốc hội đăng ký chất vấn theo nhóm vấn đề; câu hỏi chất vấn phải liên quan nhóm vấn đề đang chất vấn, ngắn gọn, rõ ý, không giải thích dài hoặc chỉ hỏi thông tin.
Căn cứ vào kết quả chất vấn và trả lời chất vấn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ xem xét, trình Quốc hội ban hành nghị quyết và trách nhiệm của người trả lời chất vấn trong trường hợp cần thiết. Nghị quyết này nêu rõ nội dung tán thành, không tán thành với ý kiến của người trả lời chất vấn; xác định trách nhiệm trong việc thực hiện lời hứa trước Quốc hội và thời hạn thực hiện.
Việc tổ chức kỳ họp Quốc hội, hoạt động tiếp xúc cử tri cũng có nhiều điểm đổi mới. Cụ thể: rút ngắn thời gian các kỳ họp nhưng vẫn hoàn thành nội dung chương trình và đảm bảo chất lượng kỳ họp. Thông báo rộng rãi, công khai và tạo điều kiện để cử tri có thể tham dự các cuộc tiếp xúc với đại biểu Quốc hội.
Thảo luận về đề án tại hội nghị trực tuyến, đa số đại biểu Quốc hội đồng ý với những điểm đổi mới nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội. Tuy vậy, một số đại biểu cũng đưa ra nhiều ý kiến đóng góp xác đáng, đặc biệt trong hoạt động giám sát. Phó chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga cho rằng, đây không phải là hoạt động đổi mới mà là thực hiện quy định có trong luật từ lâu. Phạm vi cần làm rõ vì những chức danh do Quốc hội bầu và phê chuẩn rất rộng. Bà Lê Thị Nga đề nghị bỏ phiếu tín nhiệm từ chức danh tương đương Bộ trưởng trở lên. Thời gian bỏ phiếu tín nhiệm không nên tiến hành ngay từ năm đầu tiên của nhiệm kỳ vì đây là thời gian Bộ trưởng mới tiếp nhận nhiệm vụ rất khó để đánh giá. Nên bắt đầu bỏ phiếu tín nhiệm từ năm thứ hai của nhiệm kỳ. Đại biểu Phạm Văn Tấn (Nghệ An) đề nghị cần quy định rõ “một số chức danh” được bỏ phiếu tín nhiệm hằng năm chiếm tỷ lệ bao nhiêu và cơ sở của tỷ lệ này? Việc bỏ phiếu tiến hành tại kỳ họp giữa năm hay cuối năm và nếu người không đủ số phiếu tín nhiệm quá bán so với tổng số đại biểu Quốc hội hai lần liên tiếp thì thời gian cụ thể được xem xét, trình Quốc hội miễn nhiệm hoặc từ chức bắt đầu từ khi nào? Đại biểu Trần Văn Vở (Đồng Nai) đề nghị chú trọng hơn đến hoạt động sau giám sát. Bởi sau khi có những kết luận giám sát thì việc thực thi kết luận không hiệu quả hoặc chậm chễ, gây bức xúc cho cử tri.
