Cuộc đua lãi suất huy động đang bộc lộ những bất cập.
CôngThương - “Chữa cháy” chính sách
Khi NHNN ban hành Quyết định 19 cho phép các tổ chức tín dụng được tự thỏa thuận lãi suất trung và dài hạn, đã có ý kiến đánh giá quy định này sẽ tạo kẽ hở cho các ngân hàng lách luật trong việc huy động vốn. “Nếu các ngân hàng trả lãi suất cao cho người gửi 12 tháng +1 ngày thì rõ ràng là không vi phạm quy định của NHNN mà vẫn thu hút được tiền gửi từ dân cư”- một chuyên gia trong lĩnh vực tài chính phân tích. Giải thích về việc mở rộng cửa hơn cho hệ thống ngân hàng trong việc huy động vốn, bà Nguyễn Thị Hồng - Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (NHNN)- cho rằng: Ngay từ đầu năm 2012, Thống đốc Nguyễn Văn Bình đã tuyên bố là giải pháp hành chính quy định trần lãi suất chỉ là tạm thời, NHNN luôn hướng tới khi có điều kiện là sẽ dỡ bỏ trần lãi suất huy động. Đến thời điểm này, tất cả các điều kiện về kỳ vọng lạm phát và thanh khoản của các tổ chức tín dụng đều khá ổn định, bản thân các gói giải pháp đồng bộ của Chính phủ sẽ tác động khơi thông dòng vốn. Quy định của NHNN như vậy cũng là một bước để tiến tới dỡ bỏ trần lãi suất.
Ông Nguyễn Đức Hưởng - Phó chủ tịch LienVietPostBank - nhận định: Việc thả nổi lãi suất huy động trung và dài hạn của NHNN có hai ý sâu xa. Thứ nhất, đây có thể là bước tập dượt thực hiện lãi suất thị trường, tức là thả nổi chứ không dùng mệnh lệnh hành chính nữa. Thứ hai, NHNN muốn đưa lãi suất về bản chất vốn có của nó tức là thời gian càng dài thì lãi suất càng cao.
Tuy nhiên, “phép thử” để tiến tới dỡ bỏ trần lãi suất của NNHN đã được khá nhiều ngân hàng thương mại khéo léo áp dụng theo hướng… vi phạm: Huy động kỳ hạn dài, lãi suất cao nhưng lại được rút trước hạn mà không phải nộp phạt; áp dụng lãi suất bậc thang hay lãi suất linh hoạt… khiến thị trường được một phen dậy sóng. Cuộc đua vi phạm trần lãi suất này diễn ra công khai, mặc dù chưa quá nóng nhưng cũng đủ để các ngân hàng chân chính khác phải cuống lên lo giữ khách hàng. Đường cong lãi suất bỗng chốc được vẽ lại cao vút ở kỳ hạn dài, lên tới mức 14%/năm! Thị trường đã xuất hiện hiện tượng rút tiền từ ngân hàng này mang sang gửi ở ngân hàng khác và lãi suất cho vay lại bắt đầu bị đẩy lên cao, nhất là những khoản vay trung, dài hạn.
10 ngày sau khi Quyết định 19 có hiệu lực, NHNN đã phải ban hành văn bản yêu cầu các tổ chức tín dụng chấn chỉnh lại hoạt động huy động vốn trung, dài hạn và sẽ tiến hành thanh tra, kiểm tra những ngân hàng vi phạm. Như vậy, chính sách vừa mới ra đời và được kỳ vọng là bước tập dượt cho tự do hóa lãi suất đã phải dùng đến biện pháp chữa cháy để giữ ổn định thị trường.
Vẫn lo thanh khoản
Việc các ngân hàng lách luật trong huy động vốn trung và dài hạn được giới chuyên gia xem là có những dấu hiệu cho thấy thanh khoản của hệ thống chưa thực sự được ổn định. Bên cạnh đó, lãi suất cho vay trên thị trường mở cũng đã tăng cao gần bằng lãi suất huy động ngắn hạn; thị trường trái phiếu cũng liên tục tăng trong những ngày qua. Phân tích kỹ hơn, một chuyên gia trong lĩnh vực ngân hàng lý giải: Một số ngân hàng thực sự thanh khoản vẫn chưa ổn định. Các ngân hàng lách luật trong huy động tiền gửi trung và dài hạn chắc chắn trước đây đã huy động vượt trần rồi nhưng không công khai và không được hợp lý hóa nên bây giờ khi có thả nổi lãi suất trung dài hạn thì giống như diều gặp gió họ vớ vào ngay. Quyết định thả nổi lãi suất trung, dài hạn của Thống đốc cũng là một phép thử nữa: Đó là xem sức khỏe của các ngân hàng đã đủ khỏe để cho vay lãi suất thấp chưa. Câu trả lời từ thị trường là chưa.
Không thể gỡ khó cho mình bằng mọi giá như cách một số ngân hàng đã thực hiện trong những ngày qua, về phía cơ quan quản lý, nước xa sẽ không thể chữa được lửa gần từ những cuộc đua lãi suất mà các ngân hàng vốn thừa “mưu mẹo” để lách luật. Vì thế, điều cần làm nhất để đảm bảo thanh khoản thật sự ổn định cho hệ thống chính là tái cơ cấu. Một câu chuyện tưởng như không mới nhưng vẫn phải nhắc lại bởi nếu không nâng cao sức khỏe của các ngân hàng thì sẽ khó có được một sân chơi sòng phẳng theo kinh tế thị trường.
