CôngThương - Thưa ông, châu Âu và Hoa Kỳ đang bị lún sâu trong cuộc khủng hoảng kinh tế và chính trị. Phải chăng phương Tây đã đến thời suy đồi?
- Đây là sự cáo chung đối với sự thống trị toàn cầu của phương Tây, chấm dứt kỷ nguyên thống lĩnh của Hoa Kỳ. Hoa Kỳ không thể đảm đương được vai trò thủ lĩnh toàn cầu vì cái đó không mang lợi gì cho họ.
Trong những thập niên qua, Hoa Kỳ đã thúc đẩy toàn cầu hóa, với hệ quả là rất nhiều việc làm ở nước này đã rời sang châu Á. Người Mỹ từng đảm nhiệm vai trò sen đầm quốc tế, là người cứu trợ khi có tai họa xảy ra ở mọi nơi trên thế giới. Cuộc chiến ở Afghanistan và Irak mang lại cái gì cho họ? Có chăng là làm cho ngân sách Hoa Kỳ bị thâm hụt cỡ tiền tỷ.
Trung tâm kinh tế thế giới đang chuyển sang châu Á, là điều không ai nghi ngờ. Tất nhiên, sự thăng tiến của Trung Quốc (TQ) là lý do vì sao Hoa Kỳ không còn tiếp tục vai trò lãnh đạo thế giới của mình. Tuy nhiên tôi chưa thấy có sự dịch chuyển quyền lực toàn cầu sang TQ.
Vì sao không?
- Vì TQ quá bất ổn. TQ phải vượt qua nhiều thách thức to lớn về kinh tế và chính trị. Các doanh nghiệp nhà nước, hệ thống ngân hàng, hệ thống pháp lý, hệ thống y tế - xã hội sẽ phải cải cách. Đây là những thay đổi có sức công phá lớn về nội chính.
Rõ ràng giờ đây Hoa Kỳ đang “dựa dẫm” vào nền kinh tế Trung Quốc?
- Hoa Kỳ vẫn có thể vay tiền của các nước khác vì các nước này vẫn tin đây là “bến đỗ an toàn”. Chừng nào mà các nước vẫn cho Hoa Kỳ vay tiền thì sẽ không xảy ra sự “lật kèo tài chính” để toàn bộ nền kinh tế Hoa Kỳ bị rơi xuống vực thẳm. Điều đó có nghĩa là ngân hàng vẫn tiếp tục in tiền và giữ lãi suất ở mức thấp. Vì thế ở Hoa Kỳ không có sự khẩn thiết tuyệt đối phải xúc tiến cải cách chính trị và kinh tế.
Hoa Kỳ có nguồn tài nguyên lớn về năng lượng và nông nghiệp, có những trường đại học hàng đầu, nếu không thì tại sao sinh viên TQ ồ ạt xin học tại các trường đại học tại đây. Những tập doàn lớn có sự phát triển tuyệt vời. Tuy nhiên, đại đa số người Mỹ chẳng được lợi lộc gì từ các tập đoàn này. Nói cách khác, Hoa Kỳ đang có vấn đề về cơ cấu.
Đó là những vấn đề gì, thưa ông?
- Nhiều doanh nghiệp không muốn thị trường tự do mà lại muốn độc quyền. Nhà nước phải làm sao để có được “sự phá hoại sáng tạo” để có khả năng cạnh tranh. Hãy nhìn vào các ngân hàng hay ngành công nghiệp xe ôtô ở Hoa Kỳ. Đây là những ngành đã trở thành vật cản đối với cải cách cơ cấu. Những doanh nghiệp như BMW (Đức) đã vượt qua khủng hoảng dễ dàng hơn so với các doanh nghiệp của Hoa Kỳ bởi nước này đã “mê ngủ”, quên không tiến hành cải cách, chỉ biết thụ hưởng những ưu ái do nhà nước đem lại. Nếu không có sự trợ giúp của chính phủ thì ngành công nghiệp ôtô của Hoa Kỳ đã xuống dốc từ lâu rồi.
Kinh tế quốc doanh như ở Trung Quốc có lẽ đã phản ứng để tự đổi mới nhanh hơn Hoa Kỳ?
- Đúng là trong 3 thập niên vừa qua, chính phủ TQ đã tiến một bước thật dài. Tuy vậy không thể nói hệ thống đó hơn hệ thống của phương Tây. Chừng nào TQ còn có lực lượng lao động giá rẻ thì họ sẽ còn hơn Hoa Kỳ. Nhưng lợi thế này là hữu hạn. Chính phủ TQ biết quá rõ điều đó và họ phải đẩy mạnh tiêu dùng trong nước, thúc đẩy cải cách để bảo đảm thắng lợi lâu dài.
Sự vươn lên của các nước mới nổi ảnh hưởng như thế nào?
- Khoảng cách giàu nghèo ở phương Tây sẽ ngày càng tăng. Một thiểu số dân ở Hoa Kỳ sẽ ngày càng giàu lên nhưng số đông sẽ bị mất cuộc sống phong lưu. Tình trạng ở Hoa Kỳ hiện nay chưa đến mức như ở Tuynesi, đến nỗi người dân phải tự thiêu để phản đối chính quyền. Nhưng tầng lớp dưới ở Hoa Kỳ không thể theo kịp đà phát triển của thế giới toàn cầu hóa– họ không có các điều kiện cần thiết đê phát triển.
Hoa Kỳ phải làm gì để giải quyết những vấn đề về cơ cấu của mình?
- Cần khẩn cấp một kế hoạch Marshall, nhưng tiếc rằng tầng lớp chính khách của nước Mỹ lại không sẵn sàng. Hệ thống trường công thật tồi tệ. Không tiến hành cải cách cơ cấu về kinh tế và giáo dục. Trong tương lai, ai không có ít nhất bằng tốt nghiệp cao đẳng thì không thể cạnh tranh trên thị trường lao động quốc tế. Nhưng hiện nay, dường như vấn đề này chưa đủ nghiêm trọng. Châu Âu cũng chỉ bắt đầu làm việc này khi tình hình đã trở nên khẩn cấp.
Theo ông, liệu đã quá muộn với việc cứu đồng Euro?
- Chưa. Tôi coi liên minh tiền tệ là một giải pháp tốt, để xử lý được những vấn đề liên quan đến khu vực đồng Euro, không có con đường nào khác ngoài một liên minh tài chính và chính trị. Chỉ có điều người Đức không muốn chấp nhận điều đó vì họ sợ mất chủ quyền. Người Đức nhất thiết muốn Hy Lạp có mặt trong khu vực đồng tiền chung. Họ cho Hy Lạp vay tiền với những điều kiện không phù hợp với thực tiễn kinh tế.
Khu vực đồng Euro liệu còn có ý nghĩa toàn cầu trong tương lai?
Khu vực đồng Euro sẽ tồn tại, vì đây là một liên minh tự nguyện với những giá trị và lợi ích chung. Nhiều nước trong khu vực đồng Euro được hưởng lợi từ liên minh này. Đây là một sức mạnh về chính trị và kinh tế vì thế sẽ có ý nghĩa toàn cầu trong trật tự thế giới đa cực – dù có hay không có Hy Lạp.
Cảm ơn ông!
