CôngThương - “Để người biết đến mình”
Trong giai đoạn 2006 – 2010, hơn 3,6 tỷ USD hợp đồng xuất khẩu được ký kết tại các hoạt động trong Chương trình XTTM quốc gia. Lợi ích khác từ Chương trình XTTM quốc gia không thể đo đếm được, là “để người biết đến mình”, ghi vào “bộ nhớ” của giới kinh doanh quốc tế và người tiêu dùng, nhờ đó Việt Nam có nhiều cơ hội hơn trong các kế hoạch kinh doanh quốc tế.
Trong bối cảnh doanh nghiệp gặp khó khăn như hiện nay, XTTM được Chính phủ xác định là biện pháp tháo gỡ cho doanh nghiệp. Nghị quyết phiên họp Chính phủ tháng 4 và 5, Nghị quyết 13 của Chính phủ đều nhấn mạnh việc tăng cường XTTM, để thúc đẩy xuất khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm, từ đó khơi thông sản xuất.
Để Chương trình XTTM quốc gia thực sự đạt các mục tiêu mà Chính phủ đề ra, rất cần sự hiểu đúng và xây dựng được cách thức triển khai chính sách đồng bộ, thông thoáng. Kinh phí XTTM là chi phí mà nhà nước bỏ ra để định hướng, mở đường cho doanh nghiệp phát triển thị trường và có thị trường rộng mới đảm bảo cho nền kinh tế không gian lớn phát triển, góp phần quan trọng xây dựng hình ảnh quốc gia.
Trong khi đó, chiến lược phát triển kinh tế Việt Nam trong thời gian tới vẫn dựa vào xuất khẩu với nhiều mặt hàng mới, nên rất cần Chương trình XTTM quốc gia đủ tầm và đủ quy mô. Chuyển đổi mô hình tăng trưởng cũng rất cần hỗ trợ của nhà nước để giới thiệu với thế giới Việt Nam có gì mới, thay đổi hình ảnh nền kinh tế “dùng sức” với những sản phẩm ít giá trị gia tăng.
Nhọc nhằn để có tiền XTTM
Đóng góp phần nhiều thành tích xuất khẩu ấn tượng, nhưng Chương trình XTTM quốc gia gây bức xúc ngày càng gia tăng từ các đơn vị chủ trì và doanh nghiệp tham gia bởi sự quá nhọc nhằn lấy được đồng tiền hỗ trợ XTTM.
Đây là nghịch lý bởi chủ trương và chính sách Chính phủ về XTTM rất rõ ràng. Hành lang pháp lý cho Chương trình XTTM quốc gia đã có, nhưng lại “bùng nhùng” trong thực thi chính sách với sự “mở ra” trong Quyết định 72/2010/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ nhưng “khép lại” bởi Thông tư 88/2011/TT-BTC của Bộ Tài chính.
Trong một cuộc họp tổng kết Chương trình XTTM quốc gia, các đơn vị chủ trì Chương trình XTTM quốc gia bày tỏ nhiều bức xúc. Bà Đặng Phương Dung – Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas) - nói: “Thực hiện Chương trình XTTM quốc gia quá khó khăn. Năm 2011, tháng 6 mới có Thông tư 88 hướng dẫn thực hiện, mất cả nửa năm, thời gian thực hiện ngắn giảm tác dụng và mất đi nhiều sự kiện XTTM quan trọng cho ngành, chưa nói tới những bất cập”.
Những bất cập mà bà Dung chỉ ra là thanh toán chậm gây khó khăn cho đơn vị chủ trì, bởi ngân sách của Vitas nhỏ nên gặp nhiều khó và “để thanh toán được 2,6 tỷ đồng hỗ trợ từ Chương trình XTTM quốc gia cần chồng hồ sơ cao nửa mét”- bà Dung nói.
Tương tự, bà Nguyễn Thị Tòng - Tổng thư ký Hiệp hội Da giày - cho rằng, thủ tục thanh toán nhiêu khê biến hiệp hội thành con nợ đối với doanh nghiệp, làm họ nản lòng với hoạt động XTTM. Bà Tòng còn cho rằng, các định mức hỗ trợ theo Thông tư 88/2011/TT-BTC là chưa sát với chi phí thực tế.
Ông Lương Ngọc Nhàn – Trưởng Ban XTTM (Hiệp hội DN nhỏ và vừa Việt Nam) - cho biết: “Chính sách của Chính phủ ưu tiên cho XTTM không được hiện thực hóa. Thủ tục quá lâu, đến khi lĩnh được vài chục triệu đồng hỗ trợ thì số tiền ứng ra của doanh nghiệp tính theo lãi suất ngân hàng lên tới cả chục triệu rồi. Quá cần thiết cải cách hành chính về cơ chế tài chính cho Chương trình XTTM quốc gia”.
Phải là “đồng tiền khôn”
Kinh tế khó khăn, cả thế giới tìm thị trường, do vậy áp lực từ các hoạt động XTTM của nước ngoài gia tăng, thu hẹp thị trường của Việt Nam nếu không có biện pháp thích hợp. Không thể vì khó về ngân sách mà phản ứng cắt giảm tiêu cực mà vẫn cần có ưu tiên. Bởi vậy, sự thay đổi về cách thức thực hiện, sự đồng bộ chính sách về Chương trình XTTM quốc gia là điều doanh nghiệp mong đợi.
Theo bà Đặng Phương Dung, dù tiền ít nhưng làm thế nào để chương trình XTTM đơn giản và hiệu quả mới là điều đáng quan tâm hơn. Xuất khẩu toàn ngành dệt may năm 2011 đạt 14,5 tỷ USD, nhưng vẫn rất cần Chương trình XTTM quốc gia để vượt khó khăn hiện nay.
Ông Lê Bá Ngọc - Tổng thư ký Hiệp hội Xuất khẩu thủ công mỹ nghệ Việt Nam (Vietcraft) - nhất quán: Chương trình XTTM quốc gia nếu được thực hiện nhanh gọn, hiệu quả sẽ tạo được lòng tin của doanh nghiệp đối với chính sách nhà nước.
Bà Nguyễn Thị Ánh Ngọc – Tổng thư ký Hiệp hội Chè Việt Nam - đề nghị, Chương trình XTTM quốc gia phải tạo ra sự chủ động và nên được tạm ứng sau khi đã phê duyệt, giống như đầu tư hạ tầng.
Bà Đặng Phương Dung khẳng định lại, cạnh tranh ngày càng khốc liệt, đòi hỏi XTTM tốt hơn, nhưng để được vậy, kinh phí hỗ trợ XTTM từ Nhà nước phải là “đồng tiền khôn”.
