CôngThương - Tỷ trọng không đồng đều
Hiện tại tuy chỉ chiếm khoảng 20% tổng thị trường bán lẻ trong nước, nhưng kênh bán lẻ hiện đại có tiềm năng phát triển rất lớn. Dự kiến đến năm 2020 sẽ chiếm 40% thị phần bán lẻ cả nước. Nhờ tác động tích cực của cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, tỷ trọng hàng Việt trong một số kênh bán lẻ hiện đại đã tăng rõ rệt, lên tới 70-90%.
Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Hạnh- Tổng giám đốc Sài Gòn Co.op: Độ thâm nhập hàng Việt tại kênh bán lẻ hiện đại hiện chưa đồng đều ở từng ngành cũng như tại mỗi nhà bán lẻ. Cụ thể, đối với những ngành hàng thực phẩm thì hàng Việt chiếm ưu thế với tỷ trọng 85-95%, trong khi đó ngành hàng đồ dùng lại yếu thế hơn với tỷ trọng 50-60%. Thậm chí có thời điểm, tại một số nhà bán lẻ có thể mạnh kinh doanh hàng nhập khẩu, tỷ lệ này giảm xuống dưới mức 40%.
Trên thế giới, hệ thống bán lẻ hiện đại không đơn thuần chỉ là các siêu thị mà gồm rất nhiều hình thức phong phú như đại siêu thị, các cửa hàng đặc chủng, chuyên doanh, bán hàng theo catalogue, bán hàng online... Tại Việt Nam, mô hình cửa hàng tiện ích, đặc chủng, chuyên doanh cũng đã bắt đầu phát triển với hàng loạt thương hiệu như điện máy Thiên Long, TopCare, Trần Anh, sách Fahasha…
Tuy nhiên, bà Đinh Thị Mỹ Loan- Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam- cho biết, trong những loại hình trên, tỉ lệ hàng Việt dưới mức 50%, thậm chí còn ít hơn. Đặc biệt, đối với phân khúc khách hàng cao cấp, trong các boutique hàng hiệu, hầu như thiếu vắng thương hiệu Việt. “Trong các siêu thị điện máy, liệu hàng Việt vào được bao nhiêu phần trăm?”- bà Loan đặt câu hỏi.
Thậm chí ngay trong ngành thực phẩm, tỷ trọng từng nhóm hàng cụ thể cũng có sự chênh lệch cao. Bà Vũ Thị Hậu- Phó TGĐ Công ty cổ phần Nhất Nam- cho biết, nếu như nông sản, thực phẩm tươi sống do Việt Nam sản xuất chiếm hơn 90% thì các mặt hàng như bánh kẹo phục vụ lễ tết chỉ chiếm phần nhỏ so với hàng ngoại.
Nhiều cái khó “bó” nhà bán lẻ
Hệ thống bán lẻ hiện đại với nhiều kênh, mô hình phân phối khác nhau đang đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển lâu dài của các nhà sản xuất hàng Việt. Tuy nhiên, còn rất nhiều khó khăn để có thể nâng cao tỷ trọng hàng Việt trong các kênh phân phối hiện đại này.
Theo phân tích của bà Đinh Thị Mỹ Loan, ngay khái niệm “hàng Việt Nam” cũng chưa được định nghĩa chính xác, bao nhiêu phần trăm bộ phận, chi tiết được sản xuất ở Việt Nam thì được coi là hàng Việt, nhiều doanh nghiệp thuê Trung Quốc sản xuất nhưng gắn mác Việt thì có được coi là hàng Việt để có chính sách ưu tiên hay chỉ cần được sản xuất trên lãnh thổ Việt Nam? Vấn đề này sẽ gây lúng túng cho các nhà bán lẻ khi thực hiện chính sách ưu đãi cho hàng Việt. Hơn nữa, đối với người dân và nhiều doanh nghiệp trong nước, khái niệm hệ thống bán lẻ hiện đại đôi khi chỉ gói gọn ở “siêu thị” mà quên đi các mô hình hiệu quả khác. Ngoài ra, Việt Nam cũng chưa có một nghiên cứu cụ thể nào về từng loại hình bán lẻ hiện đại nên thiếu số liệu thống kê tin cậy và đầy đủ. Những yếu tố này sẽ ảnh hưởng đến việc lập chiến lược cho việc phát triển hàng Việt ngay tại thị trường nội địa.
Cũng chia sẻ khó khăn của nhà bán lẻ, bà Vũ Thị Hậu cho biết, nhiều doanh nghiệp sản xuất chỉ phân phối qua các đại lý cấp 1, cấp 2 chứ không chọn thẳng nhà bán lẻ nên các siêu thị phải nhập qua trung gian, khiến giá cả tăng cao hơn ngoài chợ truyền thống. Thêm vào đó, chi phí quảng cáo cao dường như là gánh nặng rất lớn đối với các nhà bán lẻ thuần Việt.
Ông Nguyễn Tiến Vượng- Phó tổng giám đốc Hapro- cho biết, tại nhiều vùng sâu xa, nông thôn, nhà bán lẻ thuần Việt không phải cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài nhưng lại phải đương đầu với hàng lậu hoặc sản phẩm kém chất lượng nhưng rẻ tiền.
Trong những rào cản ấy, chất lượng và giá cả được coi là “điểm nghẽn” lớn nhất trên con đường vào chuỗi hệ thống bán lẻ hiện đại của hàng hóa Việt Nam.
Như chia sẻ của bà Phó tổng Fivimart, hàng nội còn đơn điệu, mẫu mã chưa bắt mắt, giá cả chưa hấp dẫn. Dịp Tết, hàng ngoại tràn ngập trong các hệ thống phân phối bởi khách hàng thường có nhu cầu chọn sản phẩm đẹp, sang trọng để đóng hộp hoặc túi quà. Trong khi đó, sản phẩm sản xuất trong nước vẫn chưa theo kịp hàng nhập ngoại nên buộc nhà bán lẻ phải nhập khẩu. Đối với hàng may mặc trẻ em, Fivimart vẫn bán hàng Trung Quốc bởi sản phẩm luôn thay đổi mẫu mã, tiện dụng và giá rất rẻ.
Đã có rất nhiều giải pháp được đưa ra nhằm nâng dần tỷ trọng cũng như vị thế hàng hóa trong các mô hình bán lẻ hiện đại. Trong số đó, quan trọng nhất là yếu tố chất lượng. Đây là gốc rễ của vấn đề. Theo ý kiến của Hiệp hội các nhà bán lẻ VN, nhà sản xuất phải xác định phân khúc thị trường, phân khúc khách hàng để xác định hướng đi đúng, bởi không có sản phẩm nào vừa đáp ứng được nhu cầu của khách hàng ít tiền vừa thỏa mãn được khách hàng cao cấp.
Nhưng không chỉ dừng ở chất lượng sản xuất mà trong bối cảnh kinh doanh hiện đại, nhà sản xuất nên đặc biệt coi trọng “chất lượng cảm nhận” qua tiêu dùng và cảm nhận của khách hàng, bà Nguyễn Thị Hạnh- Tổng giám đốc Sài Gòn Co.op- góp ý. Điều đó có nghĩa, nhà sản xuất nên quan tâm hơn nữa đến truyền thông, quảng bá thương hiệu.
Từ thực tế đó, bà Hậu nhấn mạnh, đã đến lúc các doanh nghiệp cần lắng nghe ý kiến của các nhà phân phối, bán lẻ hiện đại để điều chỉnh việc sản xuất của mình. Dường như xu hướng hiện nay và tương lai, quá trình lưu thông đang và sẽ chi phối ngược lại quá trình sản xuất.
